Bijdragen

Waldseemüller en de geboorte van Amerika

Ute Walterscheid

De Florentijn Amerigo Vespucci (1454 -1512), die in Portugese en Spaanse dienst stond, had in een brief uit 1503 aan Lorenzo, zoon van Pietro Francesco de Medici in Firenze, als eerste erop gewezen dat, op zoek naar de west-passage naar India, een nieuw continent was ontdekt. M. Waldseemüller en Matthias Ringmann vierden hem in hun beroemde werk "Cosmographiae Introductio" van 1507 bij vergissing als ontdekker van het nieuwe continent en gaven het daarom zijn voornaam als naam. De cartograaf Waldseemüller veranderde de gelatiniseerde naam van Amerigo, namelijk Americus, in het vrouwelijke Amerika, naar analogie van Europa en Asia. Hij redeneerde als volgt : (uit het latijn) "De continenten zijn nu beter onderzocht. Ik zou niet weten, waarom er iemand iets zou op tegen hebben, dit continent naar zijn ontdekker te noemen, een man met veel ideeën en een intelligent verstand, namelijk Amerige, land van Americus, ofwel America, want ook Europa en Asia hebben de naam van een vrouw. Uit de 2 maal 2 reizen van Americus zijn de ligging van het land en de gebruiken van het volk daar gemakkelijk te kennen."

De "Cosmograhiae Introductio" was begeleid van een wereldkaart en een aardbol. Het valt ons op, dat op kaart en globus alleen Zuid-Amerika te zien is. Noord-Amerika was op dat moment nog niet ontdekt. 
In de "Cosmographiae Introductio", gedrukt in 1507 in het Lotharingse stadje St Dié, bevindt zich een inleidende verduidelijking van de gelijktijdig gedrukte grote wereldkaart en de globus/aardbol. Deze laatste bestond uit 12 gedrukte segmenten - voor de 12 tijdzones - die op een bol moesten geplakt worden. Het werk werd zeer snel verbreid. Alleen al in 1507 verschenen vier nieuwe edities.
Colombus was reeds gestorven in 1506 en kon dus niet meer reageren op deze foutieve naamgeving.

Waldseemüller leverde met zijn "Introductio", de kaart en de globus een belangrijke bijdrage tot het wereldbeeld van zijn tijdgenoten.

Bij een latere druk van de wereldkaart, in 1513, vond Waldseemüller de naam Amerika blijkbaar toch niet zo gelukkig gekozen en veranderde hem in "Terra Nova", maar zonder succes.
Het staat alleszins vast dat het vooral de grote wereldkaart en de globus zijn, die voor een snelle verspreiding van de naam "Amerika" gezorgd hebben.

Van de oorspronkelijk honderden exemplaren van de wereldkaart bestaat er nu nog maar één exemplaar. Dit werd in 2000 uit Duits privébezit (van Prins Johannes Waldburg-Wolfegg) door de Library of Congress in Washington aangekocht voor de ronde som van 14 milj. $, omdat geen enkele Duitse instelling het gevraagde bedrag kon opbrengen.

Van de kleine wereldbol (zie frontpagina) in de vorm van 12 segmenten, is geen enkel volledig geplakt model overgebleven, maar wel 2 niet gemonteerde exemplaren. Beide bevonden zich tot het midden van de 20ste eeuw in Europa. 
Een ervan ging in 1954 van de vorst van Liechtenstein naar de James Ford Bell Collection van de Universi-teit van Minnesota. 
Het tweede exemplaar werd gevonden in een "Cosmographia" van de Griekse natuurvorser Ptolemeus uit de 2de eeuw na Christus, gedrukt in Ulm in 1468. Goed beschermd in dit boek heeft dit exemplaar van de globussegmenten de tijd zonder schade overleeft. Na een lange odyssee sinds zijn herontdekking in de 18e eeuw bevindt het zich nu in de Bayrische Staatsbibliothek te München binnen haar rijke verzameling van historische landkaarten. 

Bronnen: 

• Franz Georg Kaltwasser : "Taufschein in ausgesprochen drolliger Form", FAZ, 15.02.2003, 
  Baptême de l'Amérique à St. Dié", Bibliothèque Municipale de Saint-Dié-des-Vosges.
• De Waldseemüllerkaarten vind je op de aan hem gewijde website:

http://bell.lib.umn.edu/map/WALD/indexw.html

kaart bestemd voor de globe

wereldkaart in kleur

TERUG NAAR BIJDRAGEN

TERUG NAAR TIJDSCHRIFT

Deze pagina is een onderdeel van een site met frames. 
Als de navigatieknoppen links ontbreken, kun je via de ikoon naar de startpagina met de taalkeuze.