Bijdragen

Maya-klederdrachten: 
een geweven wereldbeeld (5)

Jos Martens

De motieven op Maya-textiel. 
Spiegels van een wereldbeeld

Julia Montoya, bestuurslid van onze vereniging, gaat dieper in op het wereldbeeld van de Oude Maya en de uitbeelding ervan in de mythen. Voor onze leden is dit geen verrassing: het is al jarenlang onderwerp van haar studie en reeds tweemaal inhoud van een zeer gesmaakte dialezing voor de vereniging. Ze geeft een heldere uiteenzetting over deze toch niet zo gemakkelijke materie, gelardeerd met talrijke schema's en tekeningen. Haar betoog is interdisciplinair en multimediaal uitgebouwd, steunend op wetenschappelijk onderzoek van experts, archeologie, diverse kunsttakken en onophoudelijke parallellen tussen verleden en heden.

De mythe vervult een heel belangrijke functie in de maatschappij. Ze houdt de traditie levendig; zij bewaart heel efficiënt de oude kennis en zet die om in een kern die nieuwe verworvenheden assimileert en opneemt. Het mythische verhaal organiseert de kennis, rangschikt de kosmos, ordent hem en geeft een verklaring over de gemeenschap, de natuur en de mensheid. De mythe zorgt voor de regels die het dagelijks leven voorspellen en in goede banen leiden. Sommige mythen, zoals die van de wereldboom die de kosmos stut, overschrijden de grenzen van het Maya-gebied. Ze zijn verspreid over heel Meso-Amerika en kennelijk oeroud. Zij vormen met al hun varianten toch een coherent geheel, dat diende als ideologisch kader voor alle precolumbiaanse gemeenschappen (p. 102).

Dat mythen beelden oproepen die terug te vinden zijn op precolumbiaanse vazen, reliëfs of codices, is dus heel begrijpelijk. Dat ze vijfhonderd jaar onderdrukking hebben overleefd en terug te vinden zijn in hedendaagse weefsels is niets minder dan een mirakel. Zeker als je weet dat de voorbije halve eeuw herhaaldelijk is geponeerd dat de traditionele Maya-kledij het jaar 2000 niet zou halen. Niet alleen is dat wel gebeurd, maar de traditie is nog springlevend, ondanks de funeste druk van moderne globalisatie en de nefaste invloed van vervlakkende media als film en televisie. De mythische boodschap van een beeld of een motief voert ons terug naar het ontstaan van de kosmos en van de tijd. Zo kan een huipil met motieven als de slang of de levensboom ons een beeld geven van ideeën die voor het eerst vorm kregen bij de Olmeken, 3000 jaar geleden. De hedendaagse weefster ontwerpt en voert die motieven uit volgens de oude traditie, maar terzelfdertijd past zij ze aan de nieuwe mogelijkheden aan.

Op de moderne weefsels komen de motieven nooit afzonderlijk voor, maar steeds in combinatie met andere, zodat ze elkaars betekenis versterken. (Dit was, als we mogen afgaan op de illustraties op vazen, codices of reliëfs, ook reeds het geval bij de Oude Maya.) Julia onderzoekt dan hoe die motieven als de slang, de ruitvorm, de tweekoppige adelaar, de wereldboom of de maïsplant ingeweven worden. Voor haar interpretatie gaat ze te rade bij de diverse klassieke bronnen, die ik hierboven reeds enkele keren vermeldde. Uit onderzoek van andere experts en uit haar contacten met hedendaagse weefsters bleek hoe goed die nog op de hoogte zijn van de oorspronkelijke mythen achter het al dan niet geabstraheerde motief! Gewoon verbazingwekkend! Slechts één keer vermeldt ze bij figuurtjes van een man en een vrouw: "Hun echte betekenis schijnt in de loop der tijden verloren te zijn gegaan, hoewel ze nog veelvuldig worden afgebeeld." (p. 107)

Deze pagina is een onderdeel van een site met frames. Als de navigatieknoppen links ontbreken, kun je via de ikoon naar de startpagina met de taalkeuze.