 |
Bijdragen |
 |
De Maya's.
Het bloed van koningen
Time Life Oude Beschavingen - video - 1995 - ca. 48 minuten - Nederlands gesproken.
Bij de befaamde "gouden reeks" Oude Beschavingen voorziet Time Life eveneens een reeks video's.
Die zijn nu te verkrijgen in de boekhandel, of rechtstreeks bij de uitgeverij.
Zij kunnen beschouwd worden als een audiovisueel complement bij de boeken.
Zo hoort deze video bij het deel JOHNSTON, D.C. en D. DERSIN, Maya, bouwers van tempels en paleizen. (Oude beschavingen), Amsterdam, Time Life Boeken - Antwerpen, Denis, 1993, 168 blz.,
(Klik op de link voor een uitvoerige bespreking op
deze website)
De video start in het jaar 750 na Christus, met de reconstructie van een balspel. Dit is de aanloop naar een overzicht van de belangrijkste Mayasteden, die in deze periode hun hoogtepunt kenden. Een eeuw later zijn Copan, Palenque en Tikal verlaten, om in snel tempo door de jungle overwoekerd te worden. Verlaten, niet verwoest. Waarom? Dit is de leidraad van de video. Volgen dan voor de eerste keer beelden van huidige Maya, die offers van copal (wierook) brengen. De oplossing van het raadsel moet misschien gezocht via het innerlijk leven van de oude Maya.
Dan krijgen we via een kaart een historisch overzicht, van de immigratie der Indianen vanuit Alaska tot in Midden-Amerika en het ontstaan van de Mayacultuur.
Tussen 250 en 900 van onze tijdrekening is het tijdvak van de 'klassieke' Maya. De cultuur raakt vergeten, tot in 1839 de Amerikaanse ontdekkingsreiziger John Lloyd Stephens en de tekenaar Catherwood de steden een na een vinden, tekenen en bekend maken via een succesrijke reeks boeken.
Waartoe de talloze piramiden dienden, wist men nog steeds niet. Reconstructiebeelden tonen de Tempel der Inscripties te Palenque en de Mexicaanse archeoloog Ruz in 1957. Helaas slaat de video hier zijn driejarige campagne over om de trap onder de piramide vrij te maken. We belanden meteen in de grafkamer met de reusachtige sarcofaag.
Dan krijgen we authentieke kleuropnamen van Ruz, vlak na de opening van de sarcofaag en de sensationele ontdekking van een onbekende koning en zijn prachtige dodenmasker uit stukjes jade. Vandaar gaan we terug naar de uitgebeitelde inscripties in stèles en gebouwen. De ontcijfering van de gliefen wordt voorgesteld als voltooid, wat me een beetje voorbarig lijkt. Voor de overgang naar de Maya-codices zorgt een knap nagespeelde scène met een Maya-schrijver.
De volgende sequentie maakt op dezelfde manier de sprong naar Diego de Landa die een overlevende scribent het alfabet laat optekenen. Dat klopte natuurlijk niet, omdat de Landa verkeerdelijk vertrok van de hem vertrouwde Europese schrijfstijl, waaraan het Mayaschrift niet beantwoordt. In 1562 laat diezelfde de Landa hele bibliotheken met Mayaboeken verbranden, een ramp zonder weerga. Slechts vier codices overleefden de vernietiging. In de 19de eeuw werden eerst de getallen en de astronomische berekeningen ontcijferd. Vooral Eric Thompson droeg in de 20ste eeuw bij tot de verspreiding van het stereotiepe beeld van de Maya als vredig volk, bezeten door tijdrekening en astronomie, "een volk dat de tijd aanbad". Dit beeld werd versterkt toen bleek dat de piramides werkelijk een kalender in steen vormden. El Castillo in Chichen Itza telt 365 treden en is zo gebouwd dat de lente-evening een schaduw vormt van de god Kukulcan, kronkelend langsheen de trappen. (Wat in versnelde beelden wordt getoond, maar zo snel dat het voor een oningewijde niet erg duidelijk is.)
Vlak na de Tweede Wereldoorlog brengen twee gebeurtenissen het vredige beeld van Thompson aan het wankelen. In Berlijn vindt een Russische officier, Joeri Knorosov, in de verbrande bibliotheek een boek met de tekening van de Landa en in het woud van de Lacondons in Mexico leidt een Lacandon de Amerikaan Giles Healey naar de tempels van Bonampak met hun muurschilderingen van oorlogen en wrede bloedoffers van krijgsgevangenen (1946). Hier krijgen we authentieke beelden te zien uit de film die Healey draaide. Ondanks deze onweerlegbare bewijzen duurde het nog jaren eer Eric Thompson schoorvoetend zijn wereldbeeld van de Maya bijstelde (1). Ondertussen was Knorosov, geholpen door de talentvolle Tatiana Proskouriakoff flink opgeschoten met de decodering van de gliefen (2). Eerdere vondsten konden plotseling correct geïnterpreteerd worden en bewezen de juistheid van zijn ontcijfering. Ruz wist nu dat zijn onbekende koning Pacal heette, 70 jaar over Palenque regeerde en de tiende vorst was uit een eeuwenoude dynastie, die heerste met goddelijke macht. Waarop berustte die macht? Op het geloof. Het geloof dat de koning met bloedoffers, als bemiddelaar, bij de goden het welzijn voor zijn onderdanen verkreeg. Vervolgens komt de befaamde, voortijdig overleden specialiste Linda Schele vertellen dat het bloedoffer van de koningen de sleutel is tot het begrip van de Mayacultuur (wat de leidraad werd van enkele van haar baanbrekende werken) (3). Zowel die bloedoffers als het balspel zijn een heropvoering van de scheppingsmythe (4). Toen het vertrouwen in de onfeilbare koningen verdween door militaire nederlagen, uitputting van de bodem en natuurrampen (zoals een jarenlange droogteperiode), volgde de collaps van een hele cultuur.
Maar toen het christendom werd ingevoerd door de Spanjaarden, namen de Maya de nieuwe leer vlot
over. De mythologie kwam hun immers vertrouwd voor: Christus die aan het kruis zijn bloed vergoot voor de redding van de
mensheid. Deden ook hun eigen oude goden dat niet?
Maar nog steeds brengen de overgebleven Maya-sjamanen bloedoffers om gunsten af te
smeken. Hoewel, nu zijn het geen koningen of krijgsgevangenen meer die hun bloed vergieten, doch
kippen.
De video bevat nog heel wat meer dan we hier hebben weergegeven. Vooral de onuitgegeven beelden van archeologische en multidisciplinaire innovaties lonen de moeite. Je kunt hem zelfstandig bekijken, maar ik vermoed dat hij pas volop zijn gewicht krijgt als je eerst het bijbehorende boek hebt gelezen. Zei ik niet dat boek en video complementair zijn? Maar dan bekom je door het samenspel van de twee media een zeer krachtige meerwaarde. Voor wetenschappelijk verantwoorde reconstructietaferelen en computeranimaties zijn kosten noch moeite gespaard. Eveneens alle lof voor de wijze waarop telkens wordt overgeschakeld van heden naar verleden en terug. Jammer dat de beeldkwaliteit vaak absoluut niet schitterend is, iets wat we ook verwijten aan de video van National Geographic over hetzelfde onderwerp.
Jos Martens
TERUG NAAR BIJDRAGEN |
Deze pagina is een onderdeel van een site met frames. |